Сăмах парăр-ха

Нумай япала, пулăм çинче никĕсленет çын пурнăçĕ. «Хырăм тутă, çи-пуç питĕ — урăх мĕн кирлĕ?» — текен каларăш пур чăвашăн. Анчах та лайăх шухăшласа пăхсассăн — кирлĕ-мĕн. Чун тени канăç памасть кун пек чухне. Тĕлĕнмелле, куçа та курăнмасть вăл, тытса пăхма та çук ăна, анчах та çав вăхăтрах тунсăхлать, макăрать, савăнать, кулать… «Хырăм выçă чухне чун пирки шухăшлама-и?» — тесшĕн-и? Анчах вăл пире кĕтсе лармасть, хăйĕн пирки аса илтерсех тăрать. Чунра лайăх пулсан кăна хамăра тулли телейлĕ туймастпăр-и вара эпир?

«Мораль тени ăçта-ши паян?.. Пĕлĕшĕме курманни виçĕ çул çитет акă. Икĕ ача-çке унăн. Вĕсене пырса курас та килмест-ши ашшĕн? Ывăлĕсем пуррине аса илмест те-шим? Тунсăхлама пĕлет-ши? Чун- чĕре илемĕ, атте-анне юратăвĕ çапла та пулать-и?..»

Тавралăха уяв сĕмĕ çапрĕ. Йăлтăр-ялтăр çутăллă теттесемпе эрешсем Çĕнĕ çул çывхарнине аса илтереççĕ. Раççейре чăрăш капăрлатас йăлана I Петĕр пуçарнă. Çĕнĕ 1700 çула кăрлачăн 1-мĕшĕнче паллă тумашкăн хушнă вăл. Ун чухнех урама, хапхана лăсăллă йывăçсен турачĕсемпе илемлетме каланă. Çапах çак йăла-йĕркене халăх хапăл туман.

Чăваш халăхĕн пултаруллă ывăлĕ К.Иванов 1907 çул вĕçĕнче хайланă «Нарспи» поэма пирки литературăна юратакансем ахальтен мар «вилĕмсĕр» теççĕ. Ара, кунсем мар, ĕмĕрсем шуса иртеççĕ, Нарспипе Сетнер таса юратăвĕ халĕ те чунсене те, ăс-пуçа та канăç памасть, калаçтарать, тавлаштарать… 16 чĕлхепе ахальтен куçарман çав ĕнтĕ ăна.

Нумаях пулмасть кăна-ха хĕрсем каччăшăн çÿçрен- пуçран тытса çапăçни ытла та тискеррĕн курăнатчĕ. Паян кунашкаллинчен тĕлĕнме пăрахрăмăр. Тавлашу, тепĕр тесен, «чаплă» каччăшăн кăна çуралмасть. Халĕ этемлĕхĕн черчен пайĕ эрех черккишĕн те «вăрçă» пуçарма именмест…
Чăн та, куç умĕнчех мĕн тери улшăнать пурнăç. Хĕр-хĕрарăм, черчен те ачаш теме хăнăхнăскер, ытла та хăвăрт хаярланса пырать. Çакна психологсем те палăртаççĕ. Чан çапаççĕ тесен те йăнăш мар: геометри прогрессийĕпе усалланать иккен этемлĕхĕн черчен пайĕ!

Pages

Subscribe to Сăмах парăр-ха