Сад-пахча

Кĕл — паха удобрени, çакна чылайăшĕ пĕлет. Ялсенче ĕлĕкрех килĕрен колхоз валли кĕл пуçтарнине аслă çулсенчисем лайăх астăваççĕ-ха. Кĕлре кали, кальци, фосфор нумай. Тимĕр, магни, кÿкĕрт, цинк тата ытти тăпрашăн лайăх, ÿсен-тăраншăн кирлĕ микроэлемент пур. Кĕл йÿçек, йывăр тăпрана йĕркелеме пулăшать.

Халĕ ялсенче пурте тенĕ пекех газпа усă кураççĕ. Пÿртсенче кăмакасем те сахал. Газпа усă курма ансатрах, çăмăлрах-çке. Çавăнпа-ши халĕ йĕри-таврари çырма-çатрасенче ÿсекен йывăçсем хăрса ÿксен те вĕсене вутăлăх тасатакан сахалрах. Хăрăк турат çырма-вартах çĕрет...

Чăваш ялĕсенче ĕлĕкренпех пахчара урам енне тухакан чÿречесем умĕнче чечек ÿстерме тăрăшатчĕç. Пурнăç аталанса пынăçемĕн чылай çĕр ĕçченĕшĕн сад-пахча улма-çырла, пахча çимĕç туса илмелли вырăн çеç мар, çутçанталăкра киленмелли, чунпа канмалли кĕтес те пулса тăрать. Ялсенчи садсенче кану кĕтесĕ йĕркелесси йăлана кĕрсе пырать. Эппин, ял халăхĕн пурнăç хавхи-хавхаланăвĕ пур-ха. Ял та çĕнелсе, çĕнĕ сăн-сăпатпа пуянланасса шанма пулать.

Çамрăк улмуççисене пĕлтĕр хĕле кĕреспе пластик савăтсене касса чĕркенĕччĕ. Кăшлакан чĕрчунсенчен хÿтĕлеме пулăшрĕ-ха вăл, анчах çамрăк вулăшăн аванах маррине асăрхарăм: çуркунне йывăррăн вăй илчĕç улмуççисем. Хĕллене мĕнпе чĕркемелле-ши вулăна?

Валерий ИЛЬИН.

Шăмăршă районĕ.

Кĕрхи ыхрана мĕнле хатĕрлесе хăçан лартмаллине çырсан аванччĕ.

Геннадий НИКОЛАЕВ.

Шупашкар районĕ.

Ыхра валли йăрана тĕрĕс суйламалла. Пăрçа-фасоль, хăяр, помидор, купăста, çĕрулми ÿснĕ вырăн аван. Сухан хыççăн ыхра лартмалла мар. Хĕлле çил çапакан, çуркунне шывланса тăракан е юр вăрах выртакан лаптăк та ыхрашăн юрăхлă мар. Ыхра ир тухакан ÿсен-тăран. Çуркунне юр айĕнчен тухаймасăр çĕрсе путланма пултарать.

Кăçал сентябрь ытарайми илемлĕхĕпе тыткăнларĕ. Ара, август та сентябрĕн иккĕмĕш çурри пек ăшă пулмарĕ, июль те шăрăхĕпе тĕлĕнтереймерĕ. Çавна пулах кăçал помидор тухăçĕпе савăнакан та йышлах мар-тăр. Сентябрĕн варринчен вара чăн çăтмах пуçланчĕ тейĕн: йĕри-тавра сарă-хĕрлĕ-симĕс тумлă йывăçсем тÿлеккĕн çулçă тăкаççĕ, 20 градусран ытла ăшă çуллахилле тумланма хистет. Анчах та кĕркуннен иккĕмĕш уйăхĕ çитсе тăчĕ ума. Эппин, сивĕ те çывăхрах. Кун та самаях кĕскелчĕ, каçсерен çапакан уçă сĕм те кĕркунне юнашарах сывланине астутарать.

Pages

Subscribe to Сад-пахча